Wypadek z nieubezpieczonym sprawcą w Niemczech – kto zapłaci odszkodowanie?

Wypadek był ewidentnie niezawiniony, sprawca stoi obok – a po chwili okazuje się, że jego auto nie ma ważnego ubezpieczenia OC. Albo gorzej: sprawca odjeżdża z miejsca zdarzenia i nikt nie zdążył zapisać numeru rejestracyjnego. W takiej sytuacji wielu poszkodowanych zakłada, że zostaje z kosztami samo. To nieprawda. Niemieckie prawo przewiduje fundusz, który przejmuje rolę brakującego ubezpieczyciela – choć na nieco innych zasadach. Wyjaśniamy, jak to działa i co zrobić krok po kroku.

Ten tekst ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną w indywidualnej sprawie. Przy obrażeniach ciała, ucieczce sprawcy lub odmowie wypłaty warto skonsultować się z adwokatem – najlepiej niemieckim, specjalizującym się w prawie ruchu drogowego (Fachanwalt für Verkehrsrecht).

Najważniejsze w skrócie

• Gdy sprawca w Niemczech nie ma OC, nie da się go ustalić (ucieczka) albo spowodował szkodę umyślnie, odszkodowanie może wypłacić Verkehrsopferhilfe e.V. – niemiecki fundusz ofiar wypadków drogowych (§ 12 PflVG).
• Przy sprawcy nieubezpieczonym fundusz odpowiada co do zasady tak jak ubezpieczyciel OC – bez dodatkowych ograniczeń.
• Przy sprawcy nieustalonym (ucieczka) obowiązują ograniczenia: szkoda w pojeździe jest pokrywana tylko wtedy, gdy w tym samym zdarzeniu ktoś zginął lub został poważnie ranny, a od szkody rzeczowej odlicza się 500 euro.
• Fundusz działa pomocniczo – płaci tylko wtedy, gdy nie da się uzyskać odszkodowania od sprawcy, właściciela auta czy innego ubezpieczyciela.
• Wniosek można złożyć bez formularza i bezpłatnie. Roszczenie przedawnia się po 3 latach.

Skąd wiadomo, że sprawca nie ma ubezpieczenia?

Nie zawsze widać to od razu. Sprawca może twierdzić, że „polisa jest, tylko nie pamięta numeru”, a dopiero później okazuje się, że umowa wygasła albo auto jeździło na fałszywych tablicach. Dlatego pierwszym krokiem zawsze jest ustalenie ubezpieczyciela po numerze rejestracyjnym.

Dla aut zarejestrowanych w Niemczech służy do tego Zentralruf der Autoversicherer – centralny punkt informacyjny niemieckich ubezpieczycieli, który na podstawie numeru rejestracyjnego wskazuje towarzystwo OC sprawcy. Jeśli mieszkasz w Polsce, bezpłatnie pomoże Ci też Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (PBUK) – zgodnie z art. 78 polskiej ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych PBUK jako ośrodek informacji uzyskuje dane o zagranicznym ubezpieczycielu i jego reprezentancie w Polsce.

Dopiero gdy okaże się, że polisy faktycznie nie ma, wchodzi w grę fundusz. Jeśli ubezpieczenie istnieje, szkodę likwidujesz normalnie z OC sprawcy – opisaliśmy to w poradniku jak dostać odszkodowanie z OC sprawcy w Niemczech.

Verkehrsopferhilfe – kto to jest i kiedy płaci?

Verkehrsopferhilfe e.V. (VOH) to stowarzyszenie utworzone przez niemieckich ubezpieczycieli komunikacyjnych, które pełni funkcję ustawowego funduszu odszkodowawczego (Entschädigungsfonds). Podstawą jest § 12 ust. 1 ustawy o obowiązkowym ubezpieczeniu (Pflichtversicherungsgesetz, PflVG). Najważniejsze dla poszkodowanego kierowcy sytuacje to:

1. Nie da się ustalić pojazdu sprawcy (§ 12 ust. 1 nr 1) – typowo ucieczka z miejsca wypadku (Unfallflucht).
2. Brak obowiązkowego ubezpieczenia OC (§ 12 ust. 1 nr 2) – auto sprawcy jeździło bez polisy.
3. Umyślne i bezprawne spowodowanie szkody (§ 12 ust. 1 nr 3) – gdy ubezpieczyciel OC sprawcy nie odpowiada, bo sprawca działał celowo.

Fundusz przejmuje też szkody, gdy ubezpieczyciel OC działający w Niemczech stanie się niewypłacalny.

Zasada pomocniczości – fundusz płaci „na końcu”

Zgodnie z § 12 ust. 1 zd. 2 PflVG fundusz odpowiada tylko wtedy, gdy poszkodowany uprawdopodobni, że nie może uzyskać naprawienia szkody ani od posiadacza, właściciela lub kierowcy pojazdu, ani od ubezpieczyciela szkodowego, ani od niemieckiego Biura Zielonej Karty. W praktyce oznacza to, że jeśli masz np. własne ubezpieczenie autocasco (AC / Vollkasko), które obejmuje szkodę, fundusz może odesłać Cię najpierw do niego. Z kolei świadczenia z ubezpieczenia społecznego (np. zasiłki przy leczeniu) pomniejszają to, co wypłaci fundusz.

Sprawca bez OC a sprawca, który uciekł – ważna różnica

To najważniejszy punkt całego artykułu, bo od niego zależy, ile realnie odzyskasz.

Sprawca znany, ale nieubezpieczony

Jeśli sprawca jest ustalony, ale nie miał polisy, fundusz odpowiada co do zasady w takim zakresie, jak odpowiadałby ubezpieczyciel OC. Ograniczenia z § 12 ust. 2 PflVG dotyczą bowiem wyłącznie przypadków pojazdu nieustalonego – co potwierdza też sama Verkehrsopferhilfe. Możesz więc dochodzić tych samych pozycji, co przy zwykłej szkodzie niezawinionej: kosztów naprawy lub szkody całkowitej, kosztów ekspertyzy, utraty wartości czy zadośćuczynienia za obrażenia. Pełną listę wyjaśniamy w artykule wypadek niezawiniony w Niemczech – co Ci się należy.

Niezależnie od funduszu sprawca odpowiada też osobiście – ma obowiązek naprawić szkodę, a jazda bez wymaganego ubezpieczenia jest w Niemczech przestępstwem. Problem polega zwykle na tym, że osoba jeżdżąca bez polisy rzadko ma z czego zapłacić. Dlatego fundusz jest dla poszkodowanego najpewniejszym adresatem roszczeń.

Sprawca nieustalony (ucieczka z miejsca wypadku)

Tu zasady są wyraźnie surowsze. Zgodnie z § 12 ust. 2 PflVG:

• szkoda w pojeździe jest pokrywana tylko wtedy, gdy fundusz w związku z tym samym zdarzeniem odpowiada też za śmierć lub znaczne uszkodzenie ciała albo zdrowia jakiejś osoby;
• przy szkodach rzeczowych fundusz płaci tylko kwotę przekraczającą 500 euro;
• zadośćuczynienie (Schmerzensgeld) przysługuje tylko wtedy, gdy ze względu na szczególną ciężkość obrażeń jest to konieczne, by uniknąć rażącej niesprawiedliwości.

W praktyce oznacza to, że przy klasycznej „stłuczce parkingowej”, po której sprawca odjechał, a nikt nie został ranny, fundusz za uszkodzone auto nie zapłaci. Wtedy realnym źródłem pokrycia pozostaje własne AC – albo ustalenie sprawcy. Dlatego tak ważne jest, by po ucieczce sprawcy od razu wezwać policję i zebrać ślady. Więcej o samych szkodach parkingowych przeczytasz na stronie szkoda parkingowa w Niemczech.

Co zrobić krok po kroku

1. Wezwij policję (110). Przy braku ubezpieczenia lub ucieczce sprawcy raport policyjny to podstawowy dowód – zarówno dla funduszu, jak i ewentualnego postępowania karnego. Kiedy policja jest w Niemczech obowiązkowa, wyjaśniamy w artykule czy trzeba wzywać policję po wypadku w Niemczech.
2. Zabezpiecz dane i dowody: numer rejestracyjny, markę i kolor auta sprawcy, dane kierowcy i właściciela (jeśli są), zdjęcia miejsca i uszkodzeń, dane świadków. Przy ucieczce liczy się każdy szczegół – nawet fragment tablicy.
3. Ustal ubezpieczyciela przez Zentralruf der Autoversicherer lub – mieszkając w Polsce – przez PBUK. Zachowaj odpowiedź, jeśli potwierdza brak polisy.
4. Zleć niezależną ekspertyzę szkody (Gutachten). Fundusz, tak jak ubezpieczyciel, będzie oceniał wysokość szkody. Rzetelna ekspertyza rzeczoznawcy to najlepsza podstawa wyliczenia – zobacz, jak wygląda kalkulacja szkody po wypadku w Niemczech.
5. Sprawdź własne AC. Jeśli masz autocasco, zgłoś szkodę także tam – ze względu na zasadę pomocniczości fundusz może tego wymagać.
6. Złóż wniosek do Verkehrsopferhilfe. Wniosek można złożyć w dowolnej formie – wystarczy krótki opis zdarzenia i zestawienie szkód. Dla poszkodowanego jest to bezpłatne i nie trzeba być członkiem żadnej organizacji. VOH udostępnia też formularz zgłoszeniowy online.
7. Pilnuj terminu. Roszczenie wobec funduszu przedawnia się po 3 latach (§ 12 ust. 3 PflVG), licząc od chwili, gdy poszkodowany dowiedział się o okolicznościach uzasadniających roszczenie. Zgłoszenie do funduszu wstrzymuje bieg przedawnienia do czasu pisemnej decyzji. Ogólne zasady terminów omawiamy w artykule ile czasu na odszkodowanie po wypadku w Niemczech.

Mieszkasz w Polsce? Rola PBUK jako organu odszkodowawczego

Poszkodowani mieszkający w Polsce mają dodatkową ścieżkę. Zgodnie z art. 83 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK funkcję organu odszkodowawczego pełni w Polsce PBUK. Możesz zgłosić do niego roszczenie po wypadku w innym państwie UE m.in. wtedy, gdy:

• w ciągu 60 dni od zdarzenia nie udało się zidentyfikować ubezpieczyciela osoby odpowiedzialnej za szkodę,
• pojazdu sprawcy nie da się zidentyfikować,
• zagraniczny ubezpieczyciel nie ustanowił reprezentanta w Polsce albo reprezentant nie udzielił w ciągu 3 miesięcy uzasadnionej odpowiedzi na Twoje roszczenie.

PBUK rozpatruje sprawę według prawa państwa, w którym doszło do wypadku – czyli przy wypadku w Niemczech według prawa niemieckiego, z tymi samymi ograniczeniami przy sprawcy nieustalonym. Ścieżka ta nie jest dostępna, jeśli już pozwałeś ubezpieczyciela sprawcy przed sądem. Szerzej o likwidacji szkody z Polski piszemy w artykule sprawca z Niemiec, poszkodowany Polak.

Warto też pamiętać, że według § 12 ust. 5 PflVG cudzoziemcom bez stałego miejsca zamieszkania w Niemczech fundusz wypłaca świadczenia przy zachowaniu zasady wzajemności – to jeszcze jeden powód, by w nietypowych sprawach skorzystać z pomocy specjalisty.

Najczęstsze błędy poszkodowanych

• Brak policji przy ucieczce sprawcy. Bez raportu trudno wykazać, że sprawca był nieznany, a nie np. że szkoda powstała z innej przyczyny.
• Odpuszczenie sprawy „bo sprawca nie ma OC”. Fundusz istnieje właśnie po to, by poszkodowany nie zostawał bez odszkodowania.
• Brak profesjonalnej wyceny. Bez Gutachten trudno spierać się o wysokość odszkodowania – fundusz, jak każdy płatnik, analizuje kwoty krytycznie.
• Czekanie z wnioskiem. Im później zgłoszenie, tym trudniej o dowody, świadków i ustalenie sprawcy.

Najczęstsze pytania

Czy Verkehrsopferhilfe zapłaci za moje auto, jeśli sprawca uciekł?

Tylko wtedy, gdy w tym samym zdarzeniu doszło do śmierci lub znacznego uszkodzenia ciała. Wtedy od szkody rzeczowej odlicza się 500 euro. Przy samej szkodzie w aucie bez obrażeń fundusz nie płaci – pozostaje własne AC lub ustalenie sprawcy.

Czy przy sprawcy bez OC też odlicza się 500 euro?

Nie. Odliczenie 500 euro i ograniczenia dotyczące szkody w pojeździe i zadośćuczynienia obowiązują tylko przy pojeździe nieustalonym. Przy sprawcy znanym, ale nieubezpieczonym, takich ograniczeń nie ma.

Czy wniosek do funduszu kosztuje i czy muszę wypełnić specjalny formularz?

Nie. Zgłoszenie jest dla poszkodowanego bezpłatne i może mieć dowolną formę – wystarczy opis zdarzenia i zestawienie szkód z dowodami. Można też skorzystać z formularza online Verkehrsopferhilfe.

Czy fundusz pokryje koszty rzeczoznawcy?

Przy sprawcy nieubezpieczonym fundusz odpowiada co do zasady jak ubezpieczyciel OC, a koszty ekspertyzy należą przy szkodzie niezawinionej do szkody podlegającej naprawieniu. Ostateczna decyzja zależy jednak od okoliczności konkretnej sprawy – kiedy warto sięgnąć po rzeczoznawcę, a kiedy po adwokata, opisujemy w artykule adwokat czy rzeczoznawca po wypadku niezawinionym.

Ile mam czasu na zgłoszenie?

Roszczenie wobec funduszu przedawnia się po 3 latach od chwili, gdy dowiedziałeś się o okolicznościach uzasadniających roszczenie. Nie warto jednak czekać – dowody i ślady szybko znikają.

Sprawca bez OC lub nieznany? Zacznij od rzetelnej wyceny szkody

Bez względu na to, czy odszkodowanie wypłaci ubezpieczyciel, fundusz Verkehrsopferhilfe czy PBUK, podstawą jest wiarygodna, niemiecka ekspertyza szkody. Przygotuje ją polskojęzyczny rzeczoznawca samochodowy w Niemczech – zobacz, co obejmuje ekspertyza powypadkowa. Możesz też od razu zgłosić szkodę online albo skontaktować się z nami – odpowiemy po polsku i podpowiemy, od czego zacząć.